Czy na raka choruje coraz więcej ludzi? Onkolog Siddhartha Mukherjee w podcaście Petera Attii
Health

Czy na raka choruje coraz więcej ludzi? Onkolog Siddhartha Mukherjee w podcaście Petera Attii

W październiku i listopadzie częściej mówimy o profilaktyce nowotworów i łatwo wtedy odnieść wrażenie, że zachorowań na raka z roku na rok przybywa. Czy na raka choruje coraz więcej ludzi, także młodych? Sprawdzamy słowa onkologa w podcaście Petera Attii z danymi z UE i Polski.

W skrócie

  • Zachorowań na raka przybywa, ale po uwzględnieniu wieku umieralność spada. Większa liczba przypadków wynika głównie ze starzenia się społeczeństwa.
  • Rak jelita grubego coraz częściej dotyka młodszych dorosłych. Wzrost zachorowań obserwuje się w wielu krajach, także w Polsce, choć choroba nadal częściej dotyczy starszych osób.
  • Profilaktyka ma znaczenie w każdym wieku. Korzystaj z badań przesiewowych odpowiednich dla Ciebie, a niepokojące objawy konsultuj z lekarzem, niezależnie od wieku.

Siddhartha Mukherjee to onkolog i hematolog, profesor nadzwyczajny medycyny na Columbia University w Nowym Jorku, a także autor książki „Cesarz wszech chorób. Biografia raka”, nagrodzonej w 2011 roku Nagrodą Pulitzera1,2. Niedawno gościł w podcaście lekarza Petera Attii „The Peter Attia Drive”. Attia rozmawia w nim z naukowcami o tym, jak żyć dłużej w dobrym zdrowiu. O podejściu Attii do medycyny pisaliśmy w tekście Czy to początek nowej epoki w medycynie? Dr. Peter Attia tłumaczy, jak żyć długo w zdrowiu.

Attia i Mukherjee rozmawiali o tym, jak w ciągu ostatnich 15 lat zmieniła się wiedza o nowotworach: od profilaktyki, przez wczesne wykrywanie, po leczenie. Mukherjee odniósł się przy tym do często powtarzanego przekonania, że raka jest coraz więcej i coraz więcej osób z jego powodu umiera. Jego zdaniem dane tego nie potwierdzają, bo umieralność z powodu nowotworów w USA od lat spada. Przyznał jednak, że są wyjątki. Najbardziej niepokojący jest rak jelita grubego, na który coraz częściej chorują młodsi dorośli, z wciąż niejasnych powodów1.

Co mówią dane: czy raka jest coraz więcej?

Mukherjee opiera się głównie na danych z USA. Czy w Europie jest podobnie? Żeby to ocenić, trzeba odróżnić liczbę chorych w całym społeczeństwie od ryzyka śmierci z powodu raka, jakie dotyczy pojedynczej osoby w danym wieku.

Dlaczego chorych na raka przybywa?

W 2022 roku w Unii Europejskiej rozpoznano ok. 2,7 mln nowych zachorowań na nowotwory, czyli ok. 13% więcej niż dekadę wcześniej. Autorzy 5. edycji Europejskiego kodeksu walki z rakiem przypisują jednak ten wzrost głównie temu, że żyjemy dłużej, a społeczeństwa się starzeją3. Rak to przede wszystkim choroba wieku starszego, więc gdy przybywa seniorów, przybywa też zachorowań.

Wyobraź sobie miasteczko, w którym 30 lat temu mieszkało stu siedemdziesięciolatków, a dziś mieszka ich trzystu. Nawet jeśli ryzyko zachorowania w tym wieku się nie zmieniło, przypadków raka wśród tych mieszkańców będzie więcej. Po prostu siedemdziesięciolatków jest więcej.

Dlatego, żeby oddzielić wpływ starzenia się społeczeństwa od zmian w częstości zachorowań i zgonów, badacze porównują wskaźniki obliczone dla takiej samej struktury wieku.

Czy umieralność z powodu raka rośnie?

Większa liczba zachorowań nie musi oznaczać wzrostu umieralności. Po uwzględnieniu wieku umieralność z powodu nowotworów w Unii Europejskiej spada. Ten korzystny trend utrzymuje się od końca lat 80. Według prognoz w 2026 roku ryzyko to będzie o ok. 8% niższe u mężczyzn i o ok. 6% niższe u kobiet niż na początku tej dekady. Szacuje się, że dzięki temu od 1989 roku udało się uniknąć ok. 7,3 mln zgonów z powodu nowotworów4.

Podobny obraz opisują dane z USA, na które powołuje się Mukherjee. Od 1991 roku udało się tam uniknąć niemal 4,5 mln zgonów z powodu raka, przede wszystkim dzięki ograniczeniu palenia tytoniu, wcześniejszemu wykrywaniu części nowotworów i lepszym metodom leczenia5. Zachorowań przybywa więc głównie dlatego, że jest więcej starszych osób, ale ryzyko śmierci maleje dzięki profilaktyce i postępom medycyny. 

Mukherjee zwraca jednak uwagę na raka jelita grubego, który coraz częściej rozpoznaje się u osób przed pięćdziesiątką. Tego wzrostu nie da się wytłumaczyć starzeniem się społeczeństwa.

Czy rak jelita grubego dotyka coraz młodszych osób?

Obserwacje Mukherjeego potwierdzają dane z rejestrów nowotworów z całego świata. W analizie danych z 50 krajów zachorowań na raka jelita grubego wśród osób w wieku 25–49 lat przybyło w 27 z nich6. Nie oznacza to jednak, że rak jelita grubego stał się chorobą ludzi młodych. W tej grupie wiekowej wciąż występuje mniej więcej dziesięć razy rzadziej niż u osób po pięćdziesiątce6.

Wciąż nie wiadomo, skąd bierze się ten wzrost. Mukherjee podejrzewa, że przyczyną może być zmiana środowiska naszego jelita w ostatnich dekadach. Wymienia większy kontakt z chemikaliami, zaburzenia mikrobioty jelitowej, m.in. wywołane antybiotykoterapią oraz zbyt małą ilość błonnika w diecie1. Najmocniejsze dowody dotyczą właśnie błonnika: dieta bogata w produkty pełnoziarniste jest wiązana ze zmniejszonym ryzykiem raka jelita grubego3. Badacze biorą też pod uwagę nadmierną masę ciała i małą aktywność fizyczną, ale na razie to tylko hipotezy, a nie udowodnione przyczyny6. Dopóki ich nie poznamy, najważniejsze pozostaje wczesne rozpoznanie, dlatego niepokojących objawów ze strony jelit nie warto lekceważyć także w młodszym wieku.

A w Polsce?

W Polsce obraz jest podobny jak w całej Europie. W 2023 roku rozpoznano u nas niemal 193 tys. nowych zachorowań na nowotwory, a duży wpływ na te liczby ma starzenie się społeczeństwa7. Ryzyko śmierci z powodu raka od lat jednak spada. Mężczyźni w średnim wieku umierają dziś na raka o połowę rzadziej niż ich rówieśnicy na początku lat 907.

Widać u nas także wyjątek, o którym mówi Mukherjee. W europejskim badaniu Polska znalazła się wśród krajów, w których rak jelita grubego coraz częściej dotyka osób w wieku 20–39 lat8.

Choć umieralność z powodu raka spada, na nowotwory umiera w Polsce więcej osób niż średnio w Unii Europejskiej9. Eksperci wiążą to m.in. z mniejszym udziałem w badaniach przesiewowych oraz z gorszym dostępem do szybkiej diagnostyki i leczenia3,9. To ważna wskazówka dla każdego z nas.

Co to oznacza dla Ciebie?

Doniesienia o „epidemii raka” możesz czytać spokojniej: ryzyko śmierci z powodu nowotworu jest dziś mniejsze niż kilkadziesiąt lat temu. Ten spadek zawdzięczamy jednak w dużej mierze profilaktyce, przede wszystkim rzucaniu palenia i badaniom przesiewowym5.

Sprawdź, które badania profilaktyczne możesz wykonać w Polsce bezpłatnie, np. kolonoskopię w programie wczesnego wykrywania raka jelita grubego9, i zaplanuj je z wyprzedzeniem. Pomocne mogą być nasze Kalendarze Badań Profilaktycznych, w których sprawdzisz, jakie badania warto wykonać w Twoim wieku.

Choć nowotwory rozpoznaje się najczęściej u starszych osób, sygnały wysyłane przez ciało warto traktować poważnie w każdym wieku. Jeśli zauważysz jakiekolwiek niepokojące objawy np. krew w stolcu czy niewyjaśniona utrata masy ciała nie odkładaj wizyty u lekarza. Powiedz lekarzowi także o nowotworach w rodzinie. Czynniki ryzyka, na które masz wpływ, zebrano w Europejskim kodeksie walki z rakiem10. Zdrowy styl życia zmniejsza ryzyko, ale go nie wyklucza, dlatego rozpoznanie choroby nie powinno być też powodem do obwiniania się.

FAQ — najczęściej zadawane pytania

Czy raka jest coraz więcej?

Chorych przybywa, ale głównie dlatego, że społeczeństwa się starzeją [3]. Gdy porównamy osoby w tym samym wieku, ryzyko śmierci z powodu raka w UE spada: według prognoz w 2026 roku będzie o ok. 8% niższe u mężczyzn i o ok. 6% niższe u kobiet niż na początku tej dekady [4].

Dlaczego raka jest więcej, skoro medycyna jest lepsza?

Bo żyjemy dłużej i częściej dożywamy wieku, w którym nowotwory występują najczęściej [3]. Mniejsza liczba palaczy, wcześniejsze wykrywanie i lepsze leczenie zmniejszają natomiast umieralność: w UE w latach 1989–2026 udało się uniknąć ok. 7,3 mln zgonów z powodu raka [4].

Czy młodzi częściej chorują na raka jelita grubego?

W wielu krajach tak. W analizie obejmującej 50 krajów zachorowań wśród młodszych dorosłych przybyło w ponad połowie z nich, a w europejskim badaniu wzrost odnotowano także w Polsce [6, 8]. Ryzyko w tym wieku wciąż jest jednak mniej więcej dziesięć razy mniejsze niż u osób po pięćdziesiątce [6].

Źródła

  1. Attia P. #412 – The evolving science of cancer: emerging approaches to prevention and early detection, and the advances reshaping treatment. Guest: Siddhartha Mukherjee. The Peter Attia Drive. 2026 Oct 19. otwórz źródło
  2. The Pulitzer Prizes. The 2011 Pulitzer Prize Winner in General Nonfiction: Siddhartha Mukherjee. New York: Columbia University; 2011 [dostęp: 19.11.2026]. otwórz źródło
  3. Espina C, Ritchie D, Riboli E, et al. European Code Against Cancer 5th edition: 14 ways you can help prevent cancer. Lancet Reg Health Eur. 2026;63:101592. otwórz źródło

Materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady medycznej, formalnej opinii ani diagnozy. W przypadku dolegliwości zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.

Powiązane artykuły

Teksty, które rozwijają ten temat — wybrane przez redakcję.

Starszy mężczyzna w jasnej koszulce przygotowuje się do serwisu na krytym korcie tenisowym

Czy to początek nowej epoki w medycynie? Dr. Peter Attia tłumaczy, jak żyć długo w zdrowiu

Jak to się stało, że Dr. Peter Attia porzucił szpital, by całkowicie zrewolucjonizować podejście do zdrowia i długowieczności? Czy naprawdę możemy żyć dłużej i zdrowiej, jeśli tylko zaczniemy inaczej podchodzić do naszego zdrowia? Czy długowieczność to coś więcej niż tylko liczba przeżytych lat w zdrowiu?

Przeczytaj
Czy dieta może ochronić przed rakiem piersi?

Czy dieta może ochronić przed rakiem piersi?

Listy „produktów antyrakowych" krążą po sieci od lat: brokuły, kurkuma, siemię lniane, zielona herbata... Sprawdźmy, co w profilaktyce raka piersi jest pewne, co obiecujące, a co wciąż nieudowodnione jeśli chodzi o dietę.

Autor Hanna Borowska Przeczytaj
Okładka artykułu „Badania profilaktyczne – brakujący element Twojej układanki zdrowia”, przedstawiająca koncepcję profilaktyki jako kluczowego elementu dbania o zdrowie.

Badania profilaktyczne – brakujący element Twojej układanki zdrowia

Dieta, ruch, sen i relacje – to tylko część układanki. Jeden z kluczowych puzzli często nam umyka: profilaktyka. Badania dają szansę, by zadbać o siebie, zanim ciało zacznie wołać o pomoc. W tym artykule pokazujemy, jak myśleć o nich inaczej – spokojnie, wspierająco i praktycznie.

Przeczytaj