Zwykły kwas foliowy versus Quatrefolic
Suplementacja i dieta

Jak zwykły kwas foliowy może Ci zaszkodzić?

Ponad połowa z nas może mieć problem z przyswajaniem kwasu foliowego. Zamiast się wchłaniać może kumulować się we krwi, zaburzać funkcje mózgu i nawet przyspieszać rozwój nowotworów. Foliany są bezpieczniejszym wyborem od zwykłego kwasu foliowego.

Kwas foliowy kojarzy się wielu z nas z produktami dla kobiet w ciąży. Jednak suplementacja witaminą B9, jedną z postaci której jest kwas foliowy, może być korzystna dla wielu ludzi. Jednocześnie potrafi też szkodzić, jeśli niewłaściwie wybierzemy suplement. Nawet marki uznawane za premium umieszczają w swoim składzie zwykły, tani kwas foliowy, który się nie przyswaja. Gromadząc się we krwi, może mieć efekt toksyczny na nasz organizm. Ale o wszystkim po kolei. 

Kwas foliowy a foliany – jaka jest różnica?

Witamina B9 jest niezbędna dla prawidłowego funkcjonowania organizmu każdego człowieka. Bierze udział w podziale komórek i tworzeniu struktur DNA. W przyrodzie i naszym ciele występuje w postaci folianów. Jest to zbiorcza nazwa dla różnych form tej witaminy. Innymi słowy foliany to naturalna witamina B9. Kwas foliowy z kolei jest jej syntetycznym odpowiednikiem. Czy to oznacza, że jest gorszy? Jest nieaktywną formą, którą organizm musi przerobić w foliany, żeby móc ją wykorzystać. I to jest kluczowa kwestia. Nie każdy z nas jest w stanie dokonać tej transformacji kwasu foliowego. 

Nawet 60% ludzi może nie wchłaniać zwykłego kwasu foliowego.

Syntetyczny kwas foliowy trafia do naszego organizmu z suplementów diety lub wzbogaconych o niego produktów spożywczych (np. płatki śniadaniowe lub chleb). Następnie czekają go 4 etapy przekształceń. Docelowo powinien powstać aktywny związek 5-MTHF (metylofolian) 1, który organizm może wykorzystać na swoje potrzeby. Te transformacje odbywają się z udziałem enzymów, organów trawienia, wątroby i przy wsparciu niektórych genów. Jednak naukowcy twierdzą, że nawet 60% ludzi może mieć mutację genetyczną, która uniemożliwia cały proces 2. Chodzi o mutację genu MTHFR, która jest często związana z podwyższonym ryzykiem poronień u kobiet, a także nadciśnieniem, zakrzepicą, zaburzeniami psychicznymi i niektórymi rodzajami raka 3. W tych wszystkich problemach zdrowotnych ważną rolę odgrywa brak dostępnych dla organizmu folianów, jeśli nie dostarczymy ich w odpowiedniej, już aktywnej postaci z zewnątrz. 

Co się dzieje z kwasem foliowym, który łyknęliśmy, ale nie możemy przyswoić?

Załóżmy, że mamy tę mutację lub nie możemy przekształcić zwykłego kwasu foliowego w aktywny z innych powodów. Co się z nim dzieje w naszym organizmie? Gromadzi się we krwi. Jeśli ciężarna kobieta suplementuje zwykły kwas foliowy i nie może go zmetabolizować, jego nieaktywna forma trafia także do dziecka poprzez łożysko 4. Przyjmując kolejne dawki zwykłego kwasu foliowego lub spożywając fortyfikowaną żywność, gromadzimy coraz więcej nieaktywnej witaminy B9 we krwi 5,6 . To może mieć efekt toksyczny. Jeśli poziom takiego kwasu foliowego we krwi jest zbyt wysoki, to może prowadzić do:

  • spowolnionego rozwoju mózgu u 4-5 letnich dzieci 7 i większego ryzyka insulinooporności 8 u dzieci w wieku 9-13 lat, jeśli matka podczas ciąży suplementowała zbyt wysokie dawki kwasu foliowego;
  • nasilonego rozwoju komórek nowotworowych 9 ,10 i nawrotów niektórych rodzajów raka (np. jelita grubego 11 lub prostaty 12);
  • maskowania objawów niedoboru witaminy B12 i związanej z tym anemii megaloblastycznej 13. Ten stan trwale uszkadza komórki nerwowe i funkcje mózgu 14;
  • zaburzeń funkcji mózgu u osób starszych, szczególnie jeśli mają też niski poziom witaminy B12 we krwi 15,16 . 

Ważny moment. Nawet niewielkie dawki syntetycznego kwasu foliowego (np. dzienny “standard” 400 mcg) mogą kumulować się we krwi i być niebezpieczne dla zdrowia, jeśli nie jesteśmy w stanie ich zmetabolizować 17. Badacze znaleźli nieaktywny kwas foliowy w próbkach krwi praktycznie wszystkich dzieci, nastolatków i dorosłych w USA, którzy przyjmowali suplementy (badanie z lat 2007-2008) 18. 

Jaki rodzaj folianów jest najlepszy?

Skoro syntetyczny kwas foliowy może szkodzić wielu osobom, może warto po prostu jeść więcej produktów naturalnie zawierających foliany? Niestety to rozwiązanie także ma swoje słabe punkty. Owszem, niektóre warzywa, szczególnie zielone i liściaste, zawierają stosunkowo dużo folianów. Jednak uzupełnienie ich tylko poprzez dietę oznaczałoby, że codziennie musimy zjadać co najmniej 0,4kg brokułów albo 0,8kg brukselki 19. Jeśli nie robiliśmy tego w ostatnim czasie, to możemy mieć niedobory i potrzebować jeszcze większych ilości folianów. 

Kolejny problem – naukowcy są zgodni co do tego, że foliany z jedzenia nie są dobrze wchłaniane przez organizm 20. Żeby przekształcić się w aktywną formę, także muszą przejść kilka etapów i potrzebują m.in. specjalnych enzymów, które wydzielają komórki jelit 21. Mutacje genetyczne mogą zakłócić ten proces, jak w przypadku zwykłego kwasu foliowego. Szacuje się, że nasz organizm jest w stanie wykorzystać tylko 50% folianów pochodzących z jedzenia 22.

Co pozostaje? Dostarczyć organizmowi z zewnątrz najbardziej aktywną formę, którą organizm może wykorzystać od razu. Bez konieczności przekształcania. 

Quatrefolic to najbardziej biodostępna forma folianów na rynku. 

W tym momencie na rynku suplementów diety aktywny kwas foliowy możemy znaleźć w postaciach:

  • L-metylofolian wapnia ( inaczej Metafolin lub sól wapniowa (6s)-5-MTHF)
  • Quatrefolic (inaczej Folian IV generacji lub sól glukozaminowa kwasu (6s)-5-MTHF). 

Czym się różnią te 2 formy? Pierwsza jest mniej biodostępna i stabilna tylko w temperaturze 2-8°C. Nie jest też dobrze rozpuszczalna w wodzie. Druga, czyli Quatrefolic, jest bardziej stabilna (nawet przy 25°C) i biodostępna. Badania przedkliniczne pokazały, że po suplementacji stężenie Quatrefolic we krwi było o 20% wyższe, niż L-metylofolianu wapnia. Quatrefolic jest też 100 razy bardziej rozpuszczalny w wodzie, niż sól wapniowa (6s)-5-MTHF 23.

Powyższe fakty świadczą o tym, że Quatrefolic jest najlepszą z dostępnych na rynku form kwasu foliowego. Organizm może wykorzystać foliany IV generacji od razu, niezależnie od mutacji genów i innych problemów zdrowotnych. Jest też jedyną postacią folianów, przenikającą barierę krew-mózg 23. Quatrefolic jest składnikiem innowacyjnym i opatentowanym, a jego bezpieczeństwo zostało potwierdzone w Europie (EFSA, akceptacja Komisji Europejskiej Novel Food), USA (GRAS, akceptacja FDA), Australii, Południowej Korei i Chinach 24. 

Dlaczego warto suplementować foliany?

Jak wskazują badania, większość dorosłych Polaków nie zjada rekomendowanej dziennej ilości folianów 25. Poza tym długotrwałe przechowywanie żywności oraz obróbka termiczna może zmniejszać ich zawartość w jedzeniu. Dodatkowo pogarszać ich wchłanianie z diety mogą problemy trawienne, spożycie alkoholu i palenie papierosów. Przyswajalność folianów blokują także niektóre leki – m.in. niesteroidowe leki przeciwzapalne (np. ibuprofen, aspiryna), leki działających na kwasowość przewodu pokarmowego czy leki przeciwgruźlicze 26. W związku z tym suplementy diety mogą pomóc uzupełnić niezbędną witaminę B9, której człowiek nie wytwarza i nie jest w stanie otrzymać w wystarczającej ilości nawet ze zróżnicowanej diety.

Korzyści z suplementowania folianów mogą odczuć osoby na różnych etapach życia. Foliany wspomagają działanie naszego układu odpornościowego. Ich niedobór może być przyczyną przewlekłych stanów zapalnych, na tle których pojawiają się różne choroby, w tym zagrażające życiu 27,28,29. Witamina B9 uczestniczy także w produkcji krwi i chroni zdrowie serca, wspomaga profilaktykę choroby wieńcowej, zakrzepicy, miażdżycy, zawału serca czy udaru mózgu 30,31,32,33. Foliany pomagają w stanach ciągłego zmęczenia 34 i wspierają funkcję poznawcze (np. pamięć) 35,36 . Mogą także opóźniać starzenie mózgu i obniżać ryzyko demencji 37. W ciąży foliany aż o 70% zmniejszają ryzyko zaburzeń rozwojowych płodu i idących za tym komplikacji ciąży i poronień 38,39,40 .

Źródła

  1. Myszczyszyn A., Krajewski R., Ostapów M., Hirnle L. Folic acid – role in the body, recommendations and clinical significance. Pielęgniarstwo XXI wieku. 2019;18(1):50–59. otwórz źródło
  2. Long S., Goldblatt J. MTHFR genetic testing: Controversy and clinical implications. Australian Family Physician. 2016. otwórz źródło
  3. National Library of Medicine. MTHFR gene. MedlinePlus Genetics. otwórz źródło

Materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady medycznej, formalnej opinii ani diagnozy. W przypadku dolegliwości zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.

Powiązane artykuły

Teksty, które rozwijają ten temat — wybrane przez redakcję.

Aktywny kwas foliowy w kapsułkach nikalab.

Kwas foliowy – dlaczego warto suplementować go nie tylko z myślą o ciąży (i nie tylko kobietom)!

Uczestniczy w produkcji krwi, wspomaga zdrowie serca, sprawne działanie mózgu i funkcji poznawczych, a także odporność i energię. Kwas foliowy jest sprzymierzeńcem w dbaniu o zdrowie nie tylko u kobiet ciężarnych, ale także u dzieci, mężczyzn i osób starszych. Pod warunkiem, że dobrze się przyswoi.

Przeczytaj
Pomidor, winogrono i kapsułki suplementów – ilustracja artykułu nikalab o zdrowej diecie i uzupełnianiu niedoborów.

Czy suplementy są potrzebne, jeśli zdrowo się odżywiasz?

Jesz warzywa, wybierasz pełne ziarno, ograniczasz przetworzone produkty. Czy to wystarczy, żeby obejść się bez suplementów? Sprawdźmy, jakich składników najczęściej nam brakuje i dlaczego zdrowy talerz nie zawsze wystarcza, żeby uchronić przed niedoborami.

Autor Hanna Borowska Przeczytaj
Baza na co dzień nikalab z witaminą B12, która jest odpowiednia zarówno dla wegan, jak i osób spożywających mięso

Witamina B12 – nie tylko dla wegan i wegetarian

O witaminie B12 najczęściej mówi się w kontekście suplementacji u osób, które ograniczają mięso w diecie. Jednak uzupełnianie tej witaminy potrzebne jest także temu, kto nie rezygnuje z produktów odzwierzęcych. Przede wszystkim ze względu na problemy z wchłanianiem B12.

Przeczytaj