Jak rozpoznać zaburzenia odżywiania u nastolatków?

Jak rozpoznać zaburzenia odżywiania u nastolatków?
Czas czytania: 2 min
Opublikowano 13/05/2022

Czy Twoje dziecko zbyt intensywnie się odchudza? A może martwią Cię jego napady jedzenia? Czy Twoja córka tak dba o jakość produktów, które je, że aż przesadza? Z artykułu dowiesz się, jakie zachowania nastolatków sygnalizują zaburzenia odżywiania.

Jak rozpoznać zaburzenia odżywiania u nastolatków?

Żyjemy w czasach kultu sylwetki i piękna. Każdy rok zaczynamy od planowania zmian w sposobie jedzenia i z zamiarem więcej ćwiczyć. Mówimy głośno o rozpoczęciu diety, a komunikaty, jakie cały czas słyszą dzieci, to: “nie mogę tego”, “to niezgodne z dietą”, “od tego tyję”. Jednocześnie dorastanie jest takim okresem w życiu, kiedy dziecko bardzo się skupia na aspektach związanych z ciałem. Kiedy kult szczupłej sylwetki i popularyzacja restrykcyjnych diet nakłada się na okres dojrzewania, może to sprzyjać zaburzeniom odżywiania u nastolatka. Niestety jest to problem coraz większy i dotyczy coraz młodszych dzieci. Zaburzenia odżywiania mogą wpływać na ich rozwój fizyczny oraz psychiczny. 

Zaburzenia związane z jedzeniem nie dotyczą jedynie niejedzenia. 

Mogą mieć charakter zupełnie odwrotny. Wszystkie zaburzenia dotyczące jedzenia można odnieść do 3 spójnych grup.

    • Zaburzenia sprzyjające otyłości. Chodzi o jedzenie niekontrolowane, syndrom nocnego jedzenia, jedzenie emocjonalne. Możemy zaliczyć do tej grupy także bulimię. W przypadku tego zaburzenia po napadach objadania się następuje próba ich kompensacji, czyli wywoływanie wymiotów, głodówki, użycie środków przeczyszczających itd.
    • Zaburzenia wynikające z braku akceptacji własnego wyglądu. Tu można odnieść na przykład anoreksję, która najczęściej dolega dziewczynom i młodym kobietom. Bardziej szczegółowo o anoreksji opowiadamy w osobnym artykule. Do tej grupy również wchodzi bigoreksja czyli obsesja na budowie masy mięśniowej, która najczęściej dotyka młodych mężczyzn;
    • Zaburzenia wynikające z troski o zdrowie. Obsesja na punkcie “zdrowego” jedzenia nazywana jest ortoreksją.

Do powstania nietypowego wzorca odżywiania może prowadzić nadmiar obowiązków, stres, wymagania w szkole lub grupie zawodniczej. Sporty estetyczne czy balet w tym sensie są dodatkowym czynnikiem obciążającym. Wpływ mają również idole, na których trafia młodzież w mediach społecznościowych. Rolą rodzica jest wychwycić zaburzenie i odpowiednio na nie zareagować, a nie jest to takie proste.

Jakie zachowania nastolatków mogą świadczyć o zaburzeniach odżywiania?

Jeśli wcześniej dziecko miało nadwagę lub było otyłe, odbieramy z zadowoleniem jego większe zainteresowanie sportem i odżywianiem. Cieszymy się, że wreszcie zostały wysłuchane nasze uwagi, by dziecko czegoś nie jadło lub by się ruszyło. Zaczyna się od nadmiernego zainteresowania jedzeniem,  zdrowym odżywianiem, dietami, liczeniem  i ograniczeniem kalorii, wykluczeniem słodyczy i tłustych potraw ze swojego menu. A także – zmniejszeniem ilości spożywanego pokarmu, dokładnym odmierzaniem potraw, uprawianiem ćwiczeń fizycznych, które z czasem stają się coraz intensywniejsze. Uwaga, początek choroby jest trudny do wychwycenia przez otoczenie!

Sygnały w zachowaniu dziecka, które powinny zwrócić naszą uwagę, to:

  • dziecko jest chorobliwie zaabsorbowane masą ciała i własnym wyglądem;
  • ma zaburzone postrzeganie własnej sylwetki (twierdzi, że jest grube, gdy według nas nie odstaje od grupy równolatków, a badania tego nie potwierdzają);
  • ma silny lęk przed zwiększeniem masy ciała i otyłością;
  • dziecko traci zainteresowanie jedzeniem, nie ma łaknienia, nie chce spożywać posiłków w gronie rodziny, może również bezpośrednio po posiłku biec do toalety;
  • jest przekonane o swoim zdrowym odżywianiu, a stosowane restrykcyjne diety uznaje za racjonalne i uzasadnione;
  • manipuluje masą ciała, gdy jest bardzo szczupłe – ubiera się w luźne ubrania, na wadze staje w ciężkim ubraniu, wypija dużą ilość wody przed ważeniem;
  • dziecko jest drażliwe, rezygnuje z wcześniejszych zainteresowań i aktywności, na rzecz zwiększenia aktywności fizycznej;
  • odmawia jedzenia produktów, które nie spełniają narzuconych przez nie kryteriów.

Ryzyko wystąpienia zaburzeń odżywiania zwiększają takie cechy dziecka jak wrażliwość na krytykę, zaniżona i niestabilna samoocena.  A także skłonność do perfekcjonizmu, potrzeba kontroli, potrzeba rywalizacji, dążenie do doskonałości, obsesja porządku, wytrwałość i pracowitość, których efektem są sukcesy w szkole i/lub w pracy. Często towarzyszy temu stawianie dziecku przez rodziców wygórowanych wymagań, wspieranie perfekcjonizmu i rywalizacji u dziecka.

Co robić, gdy podejrzewasz, że Twój nastolatek ma zaburzenia odżywiania?

Jeśli zauważysz u dziecka niepokojące Cię objawy – nie czekaj. W przypadku zaburzeń odżywiania ważne jest jak najszybsze podjęcie leczenia. Możesz rozpocząć od wizyty w szkole u psychologa szkolnego lub pedagoga szkolnego, którzy podpowiedzą Ci, co robić. Skierują też do ośrodków, w których Twoje dziecko będzie mogło otrzymać pomoc. Możesz też udać się do pediatry, który po przeprowadzeniu niezbędnych badań skieruje Cię do odpowiedniego specjalisty. Możesz także od razu zapisać dziecko na wizytę do psychiatry lub psychoterapeuty. Niezbędna może również okazać się wizyta u dietetyka. By dziecko wyszło z zaburzeń odżywiania, może się okazać potrzebny cały zespół terapeutyczny.
Wydawca nie prowadzi działalności leczniczej.