Stres stał się stałym tłem naszej codzienności. Szybkie tempo pracy i natłok obowiązków sprawiają, że coraz trudniej o moment, w którym ciało i głowa naprawdę odpoczywają. Przy codziennym stresie wiele osób sięga po adaptogeny, najczęściej po ashwagandhę. W nikalab z niej zrezygnowaliśmy ze względu na wątpliwości dotyczące jej bezpieczeństwa.
Naturalnie pojawia się więc pytanie: co zamiast niej? Jeśli szukasz naturalnego wsparcia przy stresie, warto przyjrzeć się dwóm składnikom: ekstraktowi z szafranu i L-teaninie z liści herbaty. Sprawdź, co mówią o nich badania i dlaczego połączyliśmy je w jednym produkcie.
Co zamiast ashwagandhy na stres?
Krótkotrwały stres jest naturalną i potrzebną reakcją, która w obliczu wyzwania mobilizuje organizm do działania. Jeśli jednak napięcie nie odpuszcza tygodniami, przewlekły stres może odbijać się na śnie, nastroju i koncentracji1. W takich sytuacjach często szukamy wsparcia w suplementach, a jednym z najpopularniejszych składników stosowanych przy zarządzaniu stresem jest ashwagandha.
Od kilku lat budzi ona jednak zastrzeżenia europejskich instytucji odpowiedzialnych za bezpieczeństwo żywności. W Danii ashwagandha została uznana za składnik niedopuszczalny w żywności po ocenie ryzyka przygotowanej w 2020 roku, dlatego suplementy z nią nie mogą być tam sprzedawane. Niemiecki Federalny Instytut Oceny Ryzyka odradza ją z kolei m.in. kobietom w ciąży i dzieciom. Eksperci wskazują przede wszystkim na możliwy wpływ ashwagandhy na gospodarkę hormonalną, doniesienia o uszkodzeniach wątroby i brak danych pozwalających ustalić bezpieczną dawkę2,3. Więcej o tym przeczytasz w tekście: Dlaczego w nikalab nie używamy ashwagandhy?.
Jeśli szukasz wsparcia przy codziennym stresie, warto przyjrzeć się ekstraktowi z szafranu i L-teaninie. To właśnie te składniki wybraliśmy do formuły Kontroluj stres. Oba prawdopodobnie znasz z kuchni, choć w zupełnie innej postaci.
Czym jest szafran i dlaczego bada się go w kontekście stresu?
Szafran to wysuszone znamiona słupka krokusa uprawnego (Crocus sativus). Za jego żółtą barwę odpowiada aktywny związek krocyna, a za charakterystyczny zapach safranal. To właśnie te związki są najczęściej badane pod kątem wpływu na układ nerwowy4. W suplementach stosuje się ekstrakty standaryzowane, czyli takie, w których zawartość związków aktywnych jest stała w każdej partii surowca. Ma to znaczenie, bo właśnie takie ekstrakty, a nie przyprawę, sprawdzano w badaniach.
Czy szafran działa na stres i nastrój?
Badania producenta wskazują, że ekstrakt z szafranu Safr’Inside™:
- może łagodzić odczuwany stres i niepokój w sytuacjach stresowych5,
- może wpływać na fizjologiczną reakcję na stres, m.in. na wydzielanie kortyzolu i zmienność rytmu serca5,6,
- przy regularnym stosowaniu może korzystnie wpływać na nastrój6,7.
W badaniu z 2023 roku 19 zdrowych mężczyzn otrzymywało 30 mg ekstraktu, sam safranal lub placebo, a następnie przechodziło laboratoryjny test stresowy. Po ekstrakcie oceniali swój stres i niepokój jako mniejsze niż po placebo, a szczyt stężenia hormonów stresu (kortyzolu i kortyzonu) w ślinie pojawiał się później5. W innym badaniu pojedyncza porcja ekstraktu łagodziła typowy dla stresu spadek zmienności rytmu serca (HRV), czyli wskaźnika tego, jak układ nerwowy radzi sobie z obciążeniem6.
W badaniach klinicznych uczestnicy przyjmowali zwykle 20–30 mg ekstraktu szafranu dziennie przez 4–8 tygodni, a efekty oceniano w kwestionariuszach, w których sami opisywali swoje napięcie, nastrój i sen6-8. U 56 zdrowych dorosłych, zgłaszających obniżony nastrój oraz stres lub niepokój, 8 tygodni przyjmowania 30 mg Safr’Inside™ poprawiło wyniki w podskali obniżonego nastroju i ocenę relacji społecznych7. Szerszy obraz daje metaanaliza 34 badań z udziałem 1769 dorosłych: osoby przyjmujące szafran zgłaszały mniej objawów obniżonego nastroju i lęku7.
Szafran oceniano więc zarówno w sytuacji nagłego stresu, jak i przy kilkutygodniowym stosowaniu. W podobny sposób badano L-teaninę.

Czym jest L-teanina i jak działa?
L-teanina to aminokwas występujący naturalnie w liściach herbaty9. Może wpływać na pracę układu nerwowego. W badaniach z zapisem aktywności mózgu po jej przyjęciu obserwowano wzrost fal alfa, kojarzonych ze stanem odprężenia10,11.
Budowa L-teaniny przypomina glutaminian, czyli główny neuroprzekaźnik pobudzający komórki nerwowe. L-teanina może wpływać na przekazywanie sygnałów między komórkami nerwowymi. To jeden z mechanizmów, które mogą wyjaśniać jej wpływ na reakcję organizmu na stres12.
Przegląd systematyczny 9 badań wskazał, że 200–400 mg L-teaniny dziennie pomaga zmniejszyć stres i niepokój u osób w stresujących sytuacjach13. Część efektów widać już po jednej dawce. W badaniach po suplementacji 200 mg zmieniała się aktywność mózgu, a godzinę po przyjęciu poziom kortyzolu w ślinie był niższy niż po placebo11.
Badano również regularne stosowanie. W próbie z udziałem 30 dorosłych, przyjmowanie 200 mg L-teaniny dziennie przez 4 tygodnie poprawiło niektóre wyniki dotyczące samopoczucia i snu14.
Czy zielona herbata dostarcza tyle L-teaniny co suplement?
Filiżanka zielonej lub czarnej herbaty (200 ml) dostarcza ok. 12 mg L-teaniny15. Aby przyjąć 200 mg L-teaniny, czyli dawkę stosowaną w badaniach, trzeba by wypić ok. 17 filiżanek. Zawartość tego aminokwasu w naparze jest jednak zmienna: zależy m.in. od rodzaju herbaty, a w herbacie białej, żółtej czy oolong jest go wyraźnie mniej niż w zielonej i czarnej15.
A co z matchą? Jest ona uważana za najbogatsze źródło L-teaniny wśród herbat. Przed zbiorem krzewy są dodatkowo zacieniane, co sprzyja gromadzeniu się L-teaniny w liściach, a pijąc ją, spożywamy całe sproszkowane liście zielonej herbaty16. L-teaniny może być więc w matchy więcej, ale jej zawartość mocno się różni. W badanych próbkach napar przygotowany z 2 g proszku dostarczał od ok. 5 do 90 mg L-teaniny17. Trudno zatem przewidzieć, ile jej przyjmiesz z jedną filiżanką.
Warto też pamiętać, że zarówno napar z herbaty, jak i matcha zawierają kofeinę. Wypijając tyle naparu, by dostarczyć sobie 200 mg L-teaniny, przyjęlibyśmy też ok. 180-600 mg kofeiny, zależnie od rodzaju herbaty i sposobu parzenia15. Tymczasem za bezpieczną dla dorosłych ilość uznaje się ok. 400 mg kofeiny dziennie18. W matchy proporcja obu związków też bywa niekorzystna. Warto też wspomnieć, że w japońskim badaniu tylko część matchy z tamtejszych sklepów miała skład sprzyjający wyciszeniu, czyli odpowiednio dużo L-teaniny w stosunku do kofeiny. Wśród próbek kupionych poza Japonią taki skład miała tylko jedna na 6717.
Picie herbaty nie jest więc prostym odpowiednikiem suplementacji L-teaniny i nie dostarcza ilości tego składnika badanych w kontekście stresu, za to zwiększa też ilość przyjmowanej kofeiny.
Skoro oba składniki bada się pod kątem wyciszenia, pojawia się pytanie, czy nie powodują senności i obniżenia koncentracji, jak większość środków na uspokojenie.
Czy suplement na stres może powodować senność?
Stresujące sytuacje i napięcie towarzyszą nam zwykle w ciągu dnia: w pracy, przed ważną rozmową czy w trakcie nauki. W takich sytuacjach chcemy się uspokoić, ale nadal sprawnie myśleć, prowadzić samochód i podejmować decyzje. Dlatego jedna z częstszych obaw dotyczy tego, czy produkt, który ma pomóc się wyciszyć, nie spowoduje senności.
Warto rozróżnić te dwa stany. Przy wyciszeniu napięcie spada, a uwaga pozostaje sprawna. Senność to z kolei spadek czujności, wolniejsze reakcje i trudność ze skupieniem. To, czy suplement na stres może powodować senność, zależy przede wszystkim od jego składu. W badaniach nad szafranem i L-teaniną w dawkach stosowanych w suplementach nie obserwowano senności w ciągu dnia8-10.
Szafran badano m.in. u osób, które miały problemy ze snem. W jednym z badań 165 dorosłych z umiarkowanymi objawami bezsenności przez 4 tygodnie przyjmowało ekstrakt z szafranu Safr’Inside™ albo placebo. Osoby suplementujące szafran lepiej oceniały swój sen, a senność w ciągu dnia, mierzona skalą Epworth, była u nich taka sama jak w grupie placebo8. Lepszy sen w nocy wynikał więc prawdopodobnie z łatwiejszego wyciszenia wieczorem, a nie z działania nasennego, które przenosiłoby się na kolejny dzień.
W przypadku L-teaniny najciekawsze są badania dotyczące uwagi. W jednym z nich zdrowi, młodzi dorośli przyjmowali 50 mg L-teaniny albo placebo, a następnie mierzono aktywność ich mózgu za pomocą EEG, czyli zapisu fal mózgowych. Po L-teaninie rosła aktywność fal alfa, którą wiąże się ze stanem odprężenia przy zachowanej czujności10. Opublikowana w 2026 roku metaanaliza 31 badań z udziałem ponad 1100 osób pokazała z kolei, że pojedyncza dawka 200 mg L-teaniny, przyjęta 30–60 minut przed testami, skracała czas reakcji. Autorzy interpretują to jako poprawę uwagi19.

Kontroluj stres: dlaczego połączyliśmy szafran, L-teaninę i niacynę?
Podczas tworzenia suplementu diety Kontroluj stres zależało nam na formule odpowiadającej na różne potrzeby osób, którym stres towarzyszy na co dzień. Dlatego wybraliśmy ekstrakt z szafranu Safr’Inside™, badany m.in. pod kątem zmniejszania odczuwanego napięcia przy regularnym stosowaniu, oraz L-teaninę, której wpływ na odprężenie i zachowanie czujności oceniano również po jednorazowym przyjęciu. Całość dopełnia niacyna, czyli witamina B3. Niacyna przyczynia się do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego, a także do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia20.
W dziennej porcji, czyli 3 wegańskich żelkach, znajdziesz 30 mg ekstraktu z szafranu i 200 mg L-teaniny, czyli ilości stosowane w opisanych badaniach, a także 16 mg niacyny6,8,13,21.
Jak wspierać się w stresie na co dzień?
Stres nie zniknie z naszej codzienności, ale możemy zadbać o to, jak sobie z nim radzimy. Podstawą powinna być zawsze odżywcza dieta, sen, ruch, przerwy od obowiązków i kontakt z bliskimi. Dodatkowym wsparciem może być suplementacja składników takich jak szafran i L-teanina, które według badań mogą wspierać łagodniejszą reakcję na stres i pomagać w zmniejszaniu odczuwanego napięcia.
Jeśli napięcie utrzymuje się bardzo długo i utrudnia pracę, relacje lub sen, warto poszukać pomocy lekarza albo psychologa. Nie na wszystkie źródła stresu mamy wpływ, ale warto znaleźć w codzienności miejsce na odpoczynek i wsparcie, którego potrzebujemy.