Do kiosku z napisem "suplementy" jest znacznie więcej osób w kolejce, niż do kiosku z warzywami i owocami
Suplementacja i dieta

Food first: dlaczego zdrowe zmiany zaczynają się od diety

Potencjał jedzenia jest znany od tysięcy lat. Jednak dzisiaj, zamiast zbilansowanego posiłku, wolimy łyknąć tabletkę lub wypić koktajl w proszku. Mimo to naukowcy postulują, by zdrowa dieta była pierwszą pozycją na liście zaleceń od każdego lekarza.

Niewłaściwa dieta jest jedną z przyczyn przewlekłych chorób na całym świecie oraz śmierci, spowodowanych tymi chorobami. Według WHO jest jednym z 3 najważniejszych czynników, które rujnują nasze zdrowie, a na które mamy bezpośredni wpływ (obok braku aktywności fizycznej i palenia papierosów)1. Bo to od nas zależy, czym się karmimy. Nie doceniając roli jedzenia w naszym życiu, wydajemy mnóstwo pieniędzy na “magiczne tabletki”, które i tak nie przynoszą pożądanych rezultatów. Bo samo słowo “suplement”, zapożyczone z języka angielskiego, oznacza tyle, co “uzupełnienie”. A więc to jedzenie jest podstawą, bez której żadne dodatki po prostu nie zadziałają.

Dlaczego nie istnieje “karma dla ludzi”.

Jedzenie w życiu człowieka spełnia znacznie więcej funkcji niż tylko dostarczenie składników odżywczych. Podczas posiłku rozkoszujemy się bogactwem smaków, konsystencji, zapachów, kolorów. Są one ucztą nie tylko dla żołądka, ale i dla zmysłów. Cała ta otoczka wraz z naszym nastawieniem psychicznym w momencie jedzenia również wpływa na nasze zdrowie i to, co przyswajamy z diety. Jest to jeden z powodów, dlaczego do tej pory nikt nie stworzył pełnowartościowej “karmy dla ludzi”. Nawet tzw. jedzenie elementarne, które stosuje się u osób chorych, po operacjach i w trakcie rekonwalescencji w dłuższej perspektywie nie wystarcza, mimo że jest zbilansowane pod względem niezbędnych składników dla organizmu. Taka dieta nieuchronnie prowadzi do niedoborów pokarmowych i negatywnie odbija się na stanie psychicznym 2.

Podobnie wygląda sytuacja w przypadku utraty węchu i smaku (np. podczas choroby COVID-19). Wszystko zaczyna smakować tak samo i nie przynosi zadowolenia, zaczynamy się irytować i ryzykujemy nawet zapaść na depresję 3. Poza tym naukowcy zwracają uwagę na fakt, że prawdziwe jedzenie zawiera takie pierwiastki w śladowych ilościach, o których możemy nawet nie podejrzewać. Zatem nie znajdziemy ich w składzie leków i suplementów 4. Mimo śladowych ilości takie substancje mogą pełnić ważne funkcje – np. pomagać w przyswajaniu innych składników. Nie dostarczając ich organizmowi z pożywienia, narażamy się na niedobory. Sama natura podpowiada nam, że nie znajdziemy drogi do zdrowia i szczęścia z pominięciem różnorodnej i smacznej diety.

Jedzenie jako lekarstwo.

Lecznicze właściwości, które ma pożywienie, są znane ludzkości od tysięcy lat. Jednym z najbardziej znanych przykładów na to, że zwykłe jedzenie potrafi ratować życia, jest historia marynarzy, zapadających na szkorbut podczas dalekich wypraw. W latach 1600-1800 z powodu tej choroby na morzu zginęły miliony ludzi, więcej niż w wyniku katastrof morskich, bitew i innych chorób razem wziętych 5. Przyczyną był zwykły niedobór witaminy C, wynikający z ubogiej diety na statku. Rozwiązaniem posłużył zapas kiszonej kapusty, w którą zaczęto wyposażać wszystkie statki przed dłuższą wyprawą, oraz soki cytrusowe, które marynarze pili podczas postojów.

Zmiana diety potrafi zdziałać cuda i dzisiaj. Jest coraz więcej dowodów naukowych na to, że interwencje żywieniowe nie tylko pomagają zrzucić zbędne kilogramy, ale też zmniejszają ryzyko chorób sercowo-naczyniowych 6, nowotworów 7 i śmierci 8, przewlekłych chorób zapalnych 9 , a także neurodegeneracyjnych 10. Lista oczywiście jest niepełna i na bieżąco aktualizowana przez naukowców. Po wprowadzeniu pełnowartościowych posiłków do swojej codziennej rutyny na pewno odczujesz zmianę w samopoczuciu, więc wysiłek jest tego wart. A jeśli nie wiesz od czego zacząć, by zdrowe odżywianie weszło Ci w nawyk, zajrzyj tu.

Składników z prawdziwego jedzenia nie przedawkujesz.

Można się objeść jabłkami lub pomarańczami, ale nie przedawkować witamin i minerałów, w nich zawartych. Nasz organizm uruchamia naturalny mechanizm regulacyjny. Po tym, jak czujemy przesyt, przez dłuższy czas nie możemy nawet patrzeć na zjedzony w dużej ilości produkt. W przypadku tabletek i kapsułek – jest istotne ryzyko przedawkowania, jeśli łykniemy ich za dużo. Tabletka lub kapsułka jest malutka, można ją kupić bez recepty i nie wydaje się niebezpieczna. Jednak jeśli kierujemy się filozofią “więcej znaczy lepiej”, możemy urządzić więcej szkody, niż pożytku. 

Amerykańscy naukowcy zbadali ponad 30 tysięcy osób i porównali ich stan zdrowotny, uwzględniając suplementację 11. Okazało się, że dostarczenie organizmowi niezbędnej ilości magnezu, cynku, witamin A i K z samego jedzenia przyczyniło się do obniżenia ryzyka śmierci i chorób sercowo-naczyniowych. Natomiast przyjmowanie suplementów z wapniem ponad miarę zwiększało ryzyko śmierci na raka. 

Żyjemy w świecie, gdzie duża część sklepowych produktów spożywczych już jest fortyfikowana witaminami i minerałami. Płatki śniadaniowe, mleko roślinne, “zdrowe” batoniki, soki, woda smakowa – to tylko niektóre przykłady. Po zjedzeniu kilku z tych rzeczy i łyknięciu dodatkowo np. witaminy C ryzykujemy ją przedawkować. W efekcie możemy odczuwać nudności, biegunkę i skurcze żołądka 12. W podobny sposób można dostarczyć sobie zbyt dużo niektórych minerałów, np. cynku i selenu. To może objawić się w postaci wypadania włosów, zaburzeń żołądkowo-jelitowych, zmęczenia i nawet łagodnego uszkodzenia nerwów 13.

Czy sama dieta wystarczy?

Różnorodna dieta jest podstawą i może być w niektórych przypadkach także lekarstwem, choć nie zawsze jedynym 14. Z pewnością można uznać, że zdrowe odżywianie jest pierwszym krokiem na drodze ku lepszemu życiu. Tylko i aż tyle. 

Coraz więcej badaczy głośno mówi o tym, że zmiana diety powinna być “interwencją pierwszego rzutu”, zalecaną przez lekarzy 15 16 . Dzięki temu można uniknąć przepisywania zbędnych leków, polepszyć wyniki leczenia farmakologicznego oraz zmniejszyć ilość przyjęć do szpitala i odciążyć system opieki zdrowotnej 17.

Oczywiście nie oznacza to, że suplementacja jest złem, wręcz przeciwnie. Żeby skorzystać z dobrodziejstw, które oferuje, warto jednak podchodzić do niej z głową i umiarem, traktując jako dodatek. 

FAQ — najczęściej zadawane pytania

Co oznacza podejście „food first”?

„Food first” oznacza, że podstawą jest dieta, a suplementacja stanowi jej uzupełnienie. W tym podejściu zmiana sposobu odżywiania jest jednym z pierwszych kroków w dbaniu o zdrowie i powinna być uwzględniana również w opiece nad pacjentem [15, 17].

Czy suplementy mogą zastąpić zdrową dietę?

Nie. Żywność dostarcza nie tylko witamin i minerałów, ale także białka, tłuszczów, węglowodanów, błonnika i wielu związków bioaktywnych. Suplementy mogą uzupełniać wybrane składniki, ale nie zastąpią różnorodności produktów i korzyści wynikających z całego sposobu odżywiania [1, 15].

Czy zmiana diety może poprawić zdrowie?

Tak. Badania opisane w artykule wskazują, że sposób odżywiania może wpływać m.in. na funkcjonowanie naczyń krwionośnych, objawy reumatoidalnego zapalenia stawów oraz ryzyko rozwoju demencji. Korzyści zależą jednak od rodzaju zmiany, stanu zdrowia i indywidualnych potrzeb. Dieta może wspierać leczenie, ale nie oznacza to, że zawsze je zastąpi [6, 9, 10, 17].

Czy można przyjmować za dużo witamin i minerałów?

Tak. Więcej nie oznacza lepiej, nadmierna suplementacja może powodować działania niepożądane. Zbyt duże ilości witaminy C mogą wywoływać biegunkę, nudności i skurcze brzucha, a nadmiar cynku m.in. dolegliwości żołądkowo-jelitowe i niedobór miedzi. Warto uwzględniać łączne spożycie składników z różnych suplementów oraz żywności wzbogacanej [12, 13].

Czy podejście „food first” oznacza rezygnację z suplementacji?

Nie. Oznacza traktowanie suplementów jako dodatku do diety, dobieranego do potrzeb, a nie jako zamiennika pełnowartościowych posiłków. W pierwszej kolejności warto przyjrzeć się codziennemu jadłospisowi, a potrzebę suplementacji ocenić z uwzględnieniem stanu zdrowia i zaleceń specjalisty.

Źródła

  1. World Health Organization. Preventing chronic diseases: a vital investment. WHO global report. 2005. otwórz źródło
  2. Streit L. What Is an Elemental Diet, and Can You Use It for Weight Loss? Healthline. otwórz źródło
  3. Coelho D.H., Reiter E.R., Budd S.G. i wsp. Quality of life and safety impact of COVID-19 associated smell and taste disturbances. American Journal of Otolaryngology. 2021;42(4):103001. otwórz źródło

Materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady medycznej, formalnej opinii ani diagnozy. W przypadku dolegliwości zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.

Powiązane artykuły

Teksty, które rozwijają ten temat — wybrane przez redakcję.

Pomidor, winogrono i kapsułki suplementów – ilustracja artykułu nikalab o zdrowej diecie i uzupełnianiu niedoborów.

Czy suplementy są potrzebne, jeśli zdrowo się odżywiasz?

Jesz warzywa, wybierasz pełne ziarno, ograniczasz przetworzone produkty. Czy to wystarczy, żeby obejść się bez suplementów? Sprawdźmy, jakich składników najczęściej nam brakuje i dlaczego zdrowy talerz nie zawsze wystarcza, żeby uchronić przed niedoborami.

Autor Hanna Borowska Przeczytaj
Kolorowe kapsułki i tabletki symbolizujące różnice między lekiem a suplementem diety.

Lek a suplement diety – czym się różnią i czy lek zawsze jest lepszy?

W świadomości wielu osób istnieje prosty podział: lek działa, suplement to tylko marketing. Rzeczywistość jest jednak bardziej złożona. Poznaj, czym naprawdę różnią się te produkty i jak wybierać świadomie.

Autor Hanna Borowska Przeczytaj
Różne kapsułki suplementów diety w odcieniach bieli i bursztynu ułożone w rzędzie na jasnym tle.

Po jakim czasie suplementy przynoszą efekty?

„Biorę już dwa tygodnie i… nic”. To pytanie o efekty suplementacji słyszymy naprawdę często. Nic dziwnego – przyzwyczailiśmy się do szybkich rozwiązań i działania „tu i teraz”. Tymczasem suplementy diety działają inaczej. 

Autor Hanna Borowska Przeczytaj