Dużo mówi się o długowieczności: o tym, jak żyć długo, jak dożyć setki, jak „oszukać biologię”. Media chętnie pytają stulatków o ich sekrety, a odpowiedzi często brzmią zaskakująco: brak diety, kieliszek wina, zero sportu. Te historie są kojące, bo sugerują, że można żyć długo bez wysiłku. Jednocześnie ci sami stulatkowie niemal zawsze mówią o ciekawym życiu: o ludziach, odwadze, przygodach, zmianach i doświadczeniach, które ich ukształtowały.
Błąd ocalałego (ang. survivorship bias) polega na wyciąganiu wniosków tylko z przypadków, które „przetrwały”, z pominięciem tych, które odpadły po drodze. W rozmowach o długowieczności słyszymy stulatków, którzy palili czy unikali ruchu. Nie słyszymy natomiast wielu osób z tymi samymi nawykami, które nie dożyły starości1.
Survivorship bias, czyli błąd ocalałego, przypomina, że dożycie sędziwego wieku mimo palenia czy braku ruchu nie oznacza, że te nawyki sprzyjają długowieczności. Częściej decydują geny, dobre nawyki i szczęście1. Z ich zdrowotnych wyborów nie zawsze warto brać przykład, ale z podejścia do życia już tak.
Paradoksalnie to dobra wiadomość. Jeśli nie mamy pełnej kontroli nad genami i przypadkiem, sensowne jest skupienie się na tym, co możemy regulować tu i teraz: na kondycji fizycznej, psychicznej i poznawczej.
Zdrowie nie jest celem, lecz zapleczem: magazynem energii, z którego korzystamy, by podejmować decyzje, działać i odkrywać świat. Dzięki niemu brak tchu nie musi powstrzymywać nas przed spontaniczną wyprawą, a zmęczenie poznawcze nie musi gasić ciekawości życia.
Podobnie o zdrowym starzeniu się mówi Światowa Organizacja Zdrowia (WHO). Definiuje je jako rozwijanie i utrzymywanie sprawności funkcjonalnej, która umożliwia dobrostan w starszym wieku. Obejmuje to zaspokajanie podstawowych potrzeb, uczenie się, rozwój i podejmowanie decyzji, samodzielne poruszanie się, budowanie relacji i wnoszenie czegoś do społeczności2.
Dbanie o zdrowie łatwo zamienić w pogoń za wynikiem. Jak to wygląda na przykładzie snu i aplikacji, które go mierzą, przeczytasz w artykule Ortosomnia. Gdy wykresy snu kradną Twój spokój.
Moja babcia w wieku 80 lat wzięła udział w swojej pierwszej sesji zdjęciowej i kampanii biżuterii. Wszystko było nowe: plan, tempo, obiektyw, nieznani ludzie. Przyjechała sama, z niepewnością, ale też z ogromną determinacją. Zrobiła to nie dlatego, że „była gotowa”, tylko dlatego, że była ciekawa.
Podobny motyw odnajduję w historii Jorge’a Zalszupina, architekta i projektanta urodzonego w Warszawie, współtwórcy brazylijskiego modernizmu. Jego książka Z d*** na księżyc3 to tysiące mikrohistorii, które składają się w spójny, fascynujący obraz twórczego i odważnego życia. Zostały spisane pod koniec życia architekta (w wieku 85 lat), z perspektywy pozwalającej dostrzegać klamry i rytmy, ale też z radosnym, czasem żartobliwym tonem narratora żegnającego się ze światem w poczuciu spełnienia.
Tacy ludzie regularnie angażują uwagę, planowanie i wysiłek poznawczy. Zamiast działać na autopilocie, wybierają ścieżki wymagające świadomej obecności. To codzienne decyzje, które, jak sądzę, z czasem przekładają się na witalność i energię do kolejnych doświadczeń.
Z tego miejsca polecam też książkę Daniela Kahnemana Pułapki myślenia. To świetna lektura o tym, jak działa nasz umysł i jak podejmujemy decyzje. Kahneman opisuje w niej dwa tryby myślenia: szybki, automatyczny i niewymagający wysiłku, oraz wolny, który angażuje uwagę i kosztuje nas energię4.
Dlatego coraz mniej interesuje mnie pytanie, jak żyć jak najdłużej. Znacznie bardziej to, jak żyć tak, żeby ten konkretny rok naprawdę się wydarzył. Żeby był ciekawy, nawet jeśli momentami trudny. Z wyzwaniami, wysiłkiem i historiami, które potem chce się opowiadać.
Zdrowie i dobra kondycja są po to, by móc pracować intensywnie i odpoczywać bez poczucia winy, zmieniać zdanie, podejmować ryzyko i pozwalać sobie na przygody.
Ale jeśli pod koniec 2026 r. będziemy mogli powiedzieć o nim: to był fajny, ciekawy rok, to znaczy, że zaplecze zostało dobrze wykorzystane.
To wciąż dobry moment, żeby sprawdzić kierunek. Może warto, żeby obok dbania o zdrowie pojawiło się też pytanie: na co właściwie chcę mieć siłę w tym roku? Szkoda byłoby dożyć setki w idealnym zdrowiu, nie mając po drodze żadnych dobrych anegdot.
Bądź na bieżąco! Czytaj nasze najnowsze wpisy, odkrywaj aktualne tematy i rozwijaj swoją wiedzę oraz korzystaj z praktycznych porad każdego dnia z blogiem nikaMag.
